İnflamatuar Bağırsak Hastalıkları

(Ülseratif Kolit / Crohn Hastalığı) Teşhis ve Cerrahisi

Hastalık nedir?

İnflamatuar Bağırsak Hastalıkları (İBH), sindirim sisteminde uzun süreli iltihaplanma ile seyreden kronik hastalıklardır. En sık görülen iki ana formu Ülseratif Kolit ve Crohn Hastalığıdır. Ülseratif kolit yalnızca kalın bağırsak ve rektumu etkilerken, Crohn hastalığı ağızdan anüse kadar sindirim sisteminin herhangi bir bölümünde görülebilir. Crohn hastalığında iltihap bağırsak duvarının daha derin katmanlarına kadar ilerleyebilir; ülseratif kolitte ise hastalık genellikle bağırsağın iç yüzeyinde sınırlıdır.

Bu hastalıkların kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, bağışıklık sistemindeki düzensiz yanıt, genetik yatkınlık, bağırsak mikrobiyotası ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Belirtiler

İBH belirtileri hastalığın tipine, tutulan bağırsak bölümüne ve hastalığın şiddetine göre değişebilir. En sık görülen yakınmalar şunlardır:

• Uzun süren veya tekrarlayan ishal
• Dışkıda kan ya da mukus
• Karın ağrısı ve kramp
• Acil tuvalet ihtiyacı
• Kilo kaybı
• Halsizlik ve yorgunluk
• İştahsızlık
• Ateş atakları

Ülseratif kolitte özellikle kanlı ishal ve sık dışkılama öne çıkarken, Crohn hastalığında karın ağrısı, kilo kaybı, beslenme bozukluğu, fistül ve darlık gibi sorunlar daha belirgin olabilir. Bazı hastalarda eklem, göz, cilt ve karaciğer-safra yolları gibi bağırsak dışı tutulumlar da görülebilir.

Tanı yöntemleri

İnflamatuar bağırsak hastalıklarının tanısında tek bir test yeterli değildir. Tanı; hastanın şikâyetleri, muayene bulguları, laboratuvar testleri, endoskopik incelemeler ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Sık kullanılan tanı yöntemleri şunlardır:

• Hasta öyküsü ve fizik muayene: Şikâyetlerin süresi, kanama, kilo kaybı, aile öyküsü ve önceki ataklar değerlendirilir.
• Kan testleri: Kansızlık, enfeksiyon ve iltihap göstergeleri araştırılır.
• Dışkı testleri: Enfeksiyonların dışlanması ve bağırsak iltihabının değerlendirilmesi için kullanılır.
• Kolonoskopi / sigmoidoskopi: Kalın bağırsağın iç yüzeyinin doğrudan görülmesini sağlar; gerekli durumlarda biyopsi alınır. İBH tanısında en önemli yöntemlerden biridir.
• Biyopsi: Endoskopi sırasında alınan doku örnekleri, hastalığın tipi ve yaygınlığı hakkında değerli bilgi verir.
• MR, BT, ultrason ve kapsül endoskopi gibi görüntüleme yöntemleri: Özellikle Crohn hastalığında ince bağırsağın değerlendirilmesinde önemlidir.

Cerrahi tedavi

İnflamatuar bağırsak hastalıklarında tedavi çoğu zaman ilaçlarla planlanır; ancak bazı hastalarda cerrahi gerekli olabilir. Cerrahi karar; hastalığın tipi, yaygınlığı, ilaç tedavisine yanıt, komplikasyon varlığı ve hastanın genel durumuna göre verilir. Crohn hastalığında cerrahi hastalığı tamamen ortadan kaldırmaz; komplikasyonları gidermek ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla uygulanır. Ülseratif kolitte ise kalın bağırsağın çıkarılmasıyla hastalık o bölgede ortadan kaldırılabilir.

Hangi durumlarda ameliyat gerekir?

Cerrahi tedavi şu durumlarda gündeme gelir:

• İlaç tedavisine rağmen düzelmeyen veya sık alevlenen hastalık
• Şiddetli bağırsak kanaması
• Bağırsak delinmesi
• Toksik megakolon gibi acil tablolar
• Bağırsakta darlık ve tıkanıklık
• Fistül ve apse oluşumu
• Kanser gelişimi veya kanser şüphesi
• Çocuklarda büyüme-gelişme geriliği ya da ciddi beslenme bozukluğu gibi özel durumlar

Ülseratif kolitte cerrahi

Ülseratif kolitte en sık uygulanan cerrahi, hastalıklı kalın bağırsağın çıkarılmasıdır. Uygun hastalarda ince bağırsaktan bir rezervuar oluşturularak makatla birleştirilen ileoanal poş (J-poş) yapılabilir. Bazı hastalarda ise ileostomi açılması gerekebilir. Cerrahi yöntemin seçimi; hastalığın yaygınlığına, aciliyet durumuna ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir. Kalın bağırsağın tamamen çıkarılması sonrası ülseratif kolit tekrar etmez.

Crohn hastalığında cerrahi

Crohn hastalığında cerrahi; hastalığın tamamen tedavisinden çok, gelişen sorunların giderilmesi için yapılır. En sık uygulanan işlemler:

• Hastalıklı bağırsak segmentinin çıkarılması
• Darlık olan bölgelerde striktüroplasti veya rezeksiyon
• Apse boşaltılması
• Fistül cerrahisi
• Gerekli durumlarda geçici ya da kalıcı stoma açılmasıdır.

Cerrahi sonrası süreç

Ameliyat sonrası süreçte amaç, hastanın güvenli iyileşmesini sağlamak ve hastalığın kontrolünü sürdürmektir. Beslenme düzeni, yara bakımı, stoma eğitimi gerekiyorsa bunun planlanması, ilaç tedavisinin yeniden düzenlenmesi ve düzenli takip büyük önem taşır. Özellikle Crohn hastalığında cerrahi sonrası da gastroenteroloji ve genel cerrahi takibinin devam etmesi gerekir.